ISRC ve UPC Kodu Nedir? Nasıl Alınır?

ISRC ve UPC kodu, müzik yayınlarının dijital dünyadaki kimlik numaralarıdır. ISRC tek bir ses kaydını, UPC ise o kaydın içinde bulunduğu yayını tanımlar. Bu iki kod doğru kullanılmadığında dinlenmeleriniz bölünür, listeleriniz karışır ve telif gelirleriniz sizinle eşleşmez.

ISRC nedir?

ISRC, International Standard Recording Code ifadesinin kısaltmasıdır ve her ses kaydına verilen 12 karakterlik benzersiz koddur. Bir kaydın parmak izi gibi düşünün: şarkı hangi platformda çalarsa çalsın, hangi albümde yer alırsa alsın, ISRC değişmez ve tüm dinlenmeler aynı kayıtta toplanır.

ISRC yapısı

Örnek bir kod: TR-ABC-26-00001

• TR — Ülke kodu (2 karakter)
• ABC — Kayıtçı (registrant) kodu, size tahsis edilen 3 karakter
• 26 — Kodun tahsis edildiği yılın son iki hanesi
• 00001 — O yıl içinde ürettiğiniz sıra numarası (5 hane)

Kod yazılırken tireler genellikle sadece okunabilirlik içindir; sistemlere girerken bitişik yazılması istenebilir. Aynı kayıtçı kodu ve yıl için sıra numarasını asla tekrar kullanmayın.

UPC nedir?

UPC (Universal Product Code), yayının kendisini yani ürünü tanımlayan barkod numarasıdır. Bir single, bir EP veya bir albüm, kaç parça içerirse içersin tek bir UPC alır. Fiziksel bir CD'nin arkasındaki barkodun dijital karşılığıdır. Türkiye ve Avrupa'da yaygın olarak 13 haneli EAN formatı kullanılır; distribütör panelleri genellikle ikisini de UPC başlığı altında toplar.

Basit kural

• Her şarkı kaydı = bir ISRC
• Her yayın (single/EP/albüm) = bir UPC
• 10 parçalık bir albüm = 10 ISRC + 1 UPC

ISRC nasıl alınır?

İki yol vardır ve her ikisi de geçerlidir.

Yol 1: Distribütörünüzden

Distribütörlerin neredeyse tamamı yükleme sırasında sizin için otomatik ISRC üretir. Hızlı ve ücretsizdir. Bu kodlar geçerlidir ve platform tarafında hiçbir dezavantajı yoktur. Tek not: kodun kayıtçı bloğu distribütöre aittir, size değil.

Yol 2: Kendi kayıtçı kodunuzu almak

Düzenli yayın yapıyorsanız, birden fazla sanatçıya prodüksiyon üretiyorsanız veya kendi etiketinizi kuruyorsanız kendi kayıtçı kodunuzu almak mantıklıdır. Ülkenizin ISRC ajansına (Türkiye'de bu görev ulusal ISRC ajansı tarafından yürütülür) başvurup bir defaya mahsus kayıt işlemini tamamlarsınız. Sonrasında sınırsız sayıda kodu kendiniz üretir, kendi kütüğünüzü tutarsınız.

Kendi kodunuzun avantajı, distribütör değiştirseniz bile kayıt kimliğinizin sizinle kalmasıdır. Bu, katalog taşıma süreçlerini önemli ölçüde kolaylaştırır; konuya dijital müzik dağıtımı yazımızda da değinmiştik.

UPC nasıl alınır?

UPC/EAN kodları da iki şekilde temin edilir: distribütörünüz her yayın için otomatik üretir ya da barkod tahsisi yapan ulusal kuruluştan kendi firma öneki alırsınız. Yılda birkaç yayın çıkaran bağımsız bir sanatçı için distribütör kodları yeterlidir. Fiziksel üretim (CD, vinil, kaset) planlıyorsanız ve perakende zincirlerine gireceksiniz, kendi barkod önekinizi almak daha sağlıklıdır.

Ne zaman yeni kod gerekir?

Bu, en sık yanlış yapılan konudur. Kısa cevap: ses değiştiyse yeni ISRC, ürün değiştiyse yeni UPC.

1. Yeni ISRC gerekir: Remix, radyo edit, akustik versiyon, enstrümantal versiyon, canlı kayıt, farklı vokalli sürüm, remaster.
2. Yeni ISRC gerekmez: Aynı master dosyanın farklı formatları (WAV, MP3, FLAC), aynı kaydın farklı bir albümde yeniden yayınlanması.
3. Yeni UPC gerekir: Single'daki şarkı albüme dâhil edilirken, deluxe sürüm çıkarılırken, farklı parça listesine sahip bölgesel bir sürüm yayınlanırken.

Özellikle şu senaryoyu doğru yönetin: bir şarkıyı önce single olarak yayınlayıp sonra albüme koyuyorsanız, o kayıt için aynı ISRC kullanılmalıdır. Böylece single'daki dinlenmeler albümdeki dinlenmelerle aynı kayıtta birikir. Farklı ISRC verirseniz dinlenmeleriniz ikiye bölünür ve listelerde geriye düşersiniz.

Kodlar gelir tahsilatını nasıl etkiler?

Meslek birlikleri, yayın raporlarını eşleştirirken önce ISRC'ye bakar. Bildirimlerinizde ISRC eksikse, radyo veya mekân kullanımınız sizin eserinizle eşleşmeyebilir ve pay havuzda kalır. Aynı şekilde, sync lisanslama süreçlerinde ajanslar kullanılan kaydın ISRC'sini talep eder; kod veremeyen bir sanatçı ciddiye alınmaz. Konu bütünüyle künye disiplinine bağlıdır; metadata rehberimiz bu konuyu tamamlar.

Kodları nerede görürsünüz?

Yayınladığınız şarkının ISRC kodunu doğrulamak isterseniz birkaç yol vardır. Distribütör panelinizdeki yayın detay sayfası en güvenilir kaynaktır. Ayrıca Spotify uygulamasında şarkının bağlantısını kopyaladığınızda oluşan URI, kayıt kimliğiyle eşleşen bir referans verir; Apple Music ve Deezer gibi platformlarda ise künye bölümünde kod bilgisi listelenebilir. Fiziksel üretimlerde UPC, kutunun arka kapağındaki barkodun altında yazar. Bazı ses düzenleme yazılımları ve DDP hazırlama araçları, CD master'ı oluştururken ISRC kodlarını doğrudan diskin alt koduna gömer; vinil veya CD basımı planlıyorsanız bu alanı boş bırakmayın.

Kodların bir diğer kullanım alanı ise izleme ve raporlamadır. Radyo takip sistemleri, mekân yayın ölçümleri ve dijital parmak izi teknolojileri kaydınızı ISRC üzerinden tanır. Yani kod yalnızca bir numara değil, gelirinizin sizi bulmasını sağlayan adres bilgisidir.

Sık yapılan hatalar

• Aynı ISRC'yi iki farklı kayda vermek; en ciddi hata budur, gelir yanlış tarafa akar.
• Remix'e orijinalin ISRC'sini vermek.
• Kod tablosu tutmamak ve yıllar sonra hangi kodun hangi kayda ait olduğunu bilememek.
• Distribütör değiştirirken kodları not almadan katalog taşımak.
• Meslek birliği bildiriminde ISRC alanını boş bırakmak; ayrıntı için MESAM ve MSG yazımıza bakın.